BENEFIT in tijden van corona

Het coronavirus houdt Nederland in haar greep: social distancing is de norm, het is onduidelijk wanneer het ‘normale’ leven weer enigszins opgang komt, en de druk op de zorg is groot. Ook het (deels) wegvallen van de zorg voor niet-corona patiënten vormt een grote uitdaging bij het bewaken van de gezondheid van deze patiënten. Om de cardiovasculaire zorg te ondersteunen, zoekt het BENEFIT-consortium in samenwerking met Harteraad, de Hartstichting en de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) naar innovatieve mogelijkheden om hart- en vaatpatiënten ook adequate zorg te leveren op afstand. 

Ongerustheid over de continuïteit van de reguliere zorg
Corona (COVID-19) en het advies van het RIVM om het huis zo min mogelijk te verlaten, stelt de zorg voor een grote uitdaging om ook niet-corona patiënten adequate zorg te leveren. De afgelopen periode is naar schatting de helft van de reguliere zorg niet doorgegaan, waaronder niet-spoedeisende operaties, behandelingen, en face-to-face-therapieën zoals hartrevalidatie (zie bijvoorbeeld berichten op NOS en Trouw). Dit leidt niet alleen tot ongerustheid bij verschillende artsen en zorginstellingen, ook 2 op de 3 patiënten geven aan dat zij vrezen dat het annuleren van hun zorgafspraken gevolgen heeft voor hun gezondheid.

Hartrevalidatie op afstand
In de cardiovasculaire zorg luiden Harteraad, de Hartstichting en de NVVC de noodklok om de noodzaak van adequate zorg voor mensen met hartklachten te benadrukken. Het BENEFIT- consortium geeft gehoor aan dit geluid door gezamenlijk met Harteraad, de Hartstichting en de NVVC op te trekken in de zoektocht naar innovatieve mogelijkheden om hartrevalidatie op afstand mogelijk te maken in de vorm van telerevalidatie. Zodra er concrete ontwikkelingen zijn op dit gebied zal dit worden gemeld op www.benefitforall.nl.

Door de opkomst van corona hebben mensen nu meer te kampen met spanningen. Dr. Veronica Janssen (medeprojectleider BENEFIT) schreef onlangs een blog waarin zij mensen handvaten geeft hoe om te gaan met deze spanningen in tijden van corona. Klik hier om naar de blog te gaan.


Blog: Kwetsbaarheid en veerkracht in tijden van corona


BLOG UIT DE WETENSCHAP | DOOR VERONICA JANSSEN

Over kwetsbaarheid en veerkracht

We zijn nu enkele weken onderweg en het leven in coronatijd begint vastere vorm aan te nemen. Er ontstaan nieuwe gewoontes, het begint haast te ”wennen”. En dan onverwachts komt het ineens heel dichtbij: je hoort over een goede vriendin die in het ziekenhuis is opgenomen. Het bedrijf van een vriend dat over de kop is gegaan. De buren met geldzorgen. Je vader die hoest... Soms is het ook onpersoonlijker informatie die je plotseling raakt: een filmpje op Youtube, een grafiek van het RIVM, Boris Johnson op de IC.


Hoe kan het dat het ineens zo ‘binnenkomt’?

In de psychologie zijn er verschillende modellen die verklaren hoe we reageren op bedreigende informatie. Een bruikbare is het ‘Extended Parallel Process Model’ (Witte, 1992) dat twee fasen onderscheidt: na confrontatie met informatie die spanning oproept zet je allereerst de ingeschatte ernst van het gevaar af (hoe serieus is dit?) tegen de mate van kwetsbaarheid die je ervaart (in hoeverre vormt dit een potentieel risico voor mijzelf of mijn dierbaren?).

Je kan je voorstellen dat als beide factoren hoog zijn, je een gevoel van spanning of dreiging ervaart: je schat de situatie als bedreigend in en het komt dichtbij. In de tweede fase probeer je dit gevoel van spanning te reguleren. Dat doe je door de dreiging af te zetten tegen de mate van effectiviteit van mogelijke oplossingen: in hoeverre kan ik zelf iets doen om het risico te verminderen? En werkt dat dan echt? Als de mogelijke oplossingen concreet en effectief (lijken) te zijn dan neemt het gevoel van dreiging af. 


En dat is precies waar de schoen wringt in deze tijd

De oplossingen zijn helder, we houden ons zo goed als mogelijk aan alle voorschriften en regels. We zijn erg alert, wassen onze handen, houden waar mogelijk afstand, passen op met wie we zien. Maar dat betekent niet dat alle risico’s afgedekt zijn; garanties zijn er niet. Zoals een patiënt het na zijn hartinfarct omschreef: “het voelt ineens zo dun...” In al je kwetsbaarheid het leven toch voluit durven leven, dat vraagt moed. En vertrouwen. 

In de positieve psychologie wordt er veel gesproken over ‘resilience’, oftewel veerkracht. Een indrukwekkend voorbeeld hiervan is Viktor Frankl, een Oostenrijkse psychiater die in de Tweede Wereldoorlog in concentratiekampen zat. Ondanks alle gruwelen waar hij aan blootgesteld werd ervoer hij het leven als waardevol. Dat vermogen, om zelfs aan extreme omstandigheden betekenis te kunnen ontlenen, werkt beschermend. Dit concept is ook veelvuldig onderzocht in de context van ziekte en wordt in de literatuur ook wel ‘benefit-finding’ genoemd. Mijn patiënten in het LUMC vertellen er soms over: dat ze het leven meer zijn gaan waarderen sinds hun hartaandoening, andere prioriteiten zijn gaan stellen, of hun dierbaren (nog) meer liefhebben. Ik herinner me een vrouw die vertelde dat ze voortaan niet meer haar verjaardag viert, maar de dag van haar infarct. “Ik leef in reservetijd”, zei ze. 

Praktische suggesties
In de psychologie heeft het onderzoek geïnspireerd: wat maakt mensen nou meer of juist minder veerkrachtig? Naast allerlei niet-beïnvloedbare factoren (genen, omgeving waarin en omstandigheden waaronder je bent opgegroeid), zijn er ook psychologische factoren die je wél kunt beïnvloeden. Een aantal praktische suggesties om je veerkracht te vergroten: 

  1. Blaas regelmatig stoom af.
    Zoek alternatieven voor je gebruikelijke manieren van je batterij opladen, bedenk nieuwe rituelen. Spreek wekelijks met die vriendin af om te wandelen (ipv je klasje in de sportschool), maak samen met anderen online muziek (ipv naar dat concert te gaan), ga virtueel borrelen met vrienden, dans in de huiskamer. Etc.
  2. Zorg voor steun en support van de mensen die je liefhebben.
    Vraag om hulp, geef aan wat je nodig hebt, durf te ontvangen. Veel mensen zitten thuis met weinig om handen en helpen je graag! Laat op jouw beurt merken hoe dierbaar je dierbaren je zijn. Geef een compliment, houd elkaar vast (als dat kan). Bel op, stuur een kaart. Zeker in deze tijd, waarin fysiek contact zo beperkt is, hebben we menselijke warmte zo nodig.
  3. Gebruik humor als uitlaatklep.
    Die flauwe (en soms hele geestige) filmpjes die je doorgeappt krijgt zijn er niet voor niets.
  4. Doe ademhalings- of ontspanningsoefeningen.
    Kan ‘zweverig’: mindfulness, yoga. Maar hoeft niet: progressieve relaxatie.
  5. Zoek naar de waardevolle momenten in het leven.
    Een hele praktische manier van betekenisverlening is om iedere dag drie dingen te benoemen waar je dankbaar voor bent. Meer thuis en minder weg. Vaker spelletjes spelen met je kinderen. Koffie in de zon. De beginnende lente, de vogels die harder lijken te fluiten... Met het wegvallen van al die oude routines komt er ook ruimte voor nieuwe dingen.  

Herten in Londense buitenwijken genieten van de rust  –  (nu.nl / Reuters)

.


.

Veronica Janssen is medisch psycholoog in het Hart Long Centrum van het LUMC en onderzoeker aan de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. Zij begeleidt hartpatiënten (en hun partners) na het doormaken van een hartinfarct.


BENEFIT-CONSORTIUM BIJEENKOMST 13-02

Donderdag 13 februari vond de zesde bijeenkomst plaats van het BENEFIT-consortium om de recentste ontwikkelingen rondom het project te bespreken. Tijdens de presentaties kwamen de volgende onderwerpen aan bod: (1) de tussenstand van het onderzoek, (2) Watertoedoet.info: Het leven centraal zetten in de zorg, en (3) implementatie van BENEFIT in de hartrevalidatie. Prof. dr. Andrea Evers (Universiteit Leiden/LUMC) opende de bijeenkomst met een warm welkom waarna de presentaties konden beginnen.

 


 BENEFIT ONDERZOEKSUPDATE: WHERE ARE WE SO FAR?
dr. Linda Breeman & dr. Thomas Reijnders van Universiteit Leiden

Linda Breeman praat ons bij over de status van het ‘stepped-wedge’ onderzoek.  Met het 'stepped-wedge' onderzoek wordt onderzocht of én hoe het BENEFIT-programma een bijdrage kan leveren bovenop de reguliere (hartrevalidatie) zorg. Dit onderzoek wordt uitgevoerd binnen verschillende vestigingen van CardioVitaal.  

Het onderzoek verloopt in twee fases:

  • Fase 1: Baseline. In deze fase meten we de 'care as usual', oftewel hoe het patiënten vergaat in de huidige hartrevalidatie (hartrevalidatie zonder BENEFIT). Deze fase van het onderzoek is inmiddels gestart binnen vijf locaties van CardioVitaal, en de inclusie van patiënten verloopt goed.
  • Fase 2: Implementatie BENEFIT. In deze fase wordt het BENEFIT-programma bovenop de reguliere zorg aangeboden (hartrevalidatie + BENEFIT). Deze fase zal over enkele maanden starten. Patiënten zullen ook na afronding van het onderzoek nog steeds gebruik mogen maken van het online platform van BENEFIT. 

Verder praat Thomas Reijnders ons bij over de rol van de promovendi van BENEFIT. De promovendi verdiepen zich in verschillende stappen van het 'stepped-wedge' onderzoek en andere vraagstukken die voor het BENEFIT-programma relevant zijn. Op deze manier dragen zij bij aan het evidence-based maken van het BENEFIT-programma. Onderzoeksonderwerpen zijn onder andere: (1) het belonen van gezond gedrag, (2) online coaching, (3) lage sociaaleconomische status, (4) implementatie, en (5) gedragsverandering. Ook de vragenlijsten die gebruikt worden in het 'stepped-wedge' onderzoek kunnen zij inzetten voor hun onderzoek. De vragenlijsten richten zich op de kenmerken van de patiënten die instromen in het portaal, zoals hun gezondheid, doelen en sociale steun.

 


GEZONDE LEEFSTIJL: DOEL OF MIDDEL?
Inge van den Broek van Harteraad

Inge van den Broek vertelt over hoe Harteraad zich focust op het centraal zetten van het leven van mensen met een hartaandoening in plaats van iemands (on)gezondheid. Harteraad doet dit via de online hulptool ‘Wat er toe doet’, een website die mensen met een hartaandoening en zorgverleners een overzicht biedt van wat er toe doet in het leven van iemand met een hartaandoening. Het doel van 'Wat er toe doet' is het leven van deze mensen als uitgangspunt te nemen, zodat de zorg voor deze mensen hier vervolgens op aangepast kan worden.

Op de website geeft de hartpatiënt vier dingen aan: (1) Wat belangrijk is in zijn/haar leven, (2) Wat nú belangrijk is in zijn/haar leven, (3) Wat hij/zij wil kunnen doen, en (4) Wat hij/zij nodig heeft om dat te kunnen doen. Dit resulteert in een overzicht van de waarden van de patiënt, wat als opstapje kan dienen in het gesprek met de zorgverlener. 'Wat er toe doet' is opgezet omdat zorgverleners zich tot nog toe vooral focussen op de ziekte, terwijl mensen met een hartaandoening zich vaak juist willen focussen op hun dagelijks leven en hun eigen persoon. Elke hartpatiënt heeft een uniek persoonlijk doel (bijv. de hond weer kunnen uitlaten vs. een marathon lopen) en heeft daarom behoefte aan andere dingen. Daarnaast is de toegankelijkheid en brede toepasbaarheid, ook voor andere chronische aandoeningen, van de tool een voordeel. De website wordt ervaren als makkelijker dan huidige vragenlijsten in de zorg, en het overzicht kan gebruikt worden in elke gesprek gedurende het proces.

Renée IJzerman vult de presentatie van Inge aan door te vertellen dat zij met haar onderzoeken (vanuit BENEFIT) zich onder andere focust op de koppeling tussen iemands leefstijldoel(en) en levensdoel(en). Ze onderzoekt of deze koppeling positieve invloed heeft op motivatie ten aanzien van leefstijlverandering. Voor het uitvragen van iemands levensdoelen maakt Renée gebruik van de vragen uit de ‘Wat ertoe doet’-tool van de Harteraad. Aan de hand van de resultaten kan ‘Wat ertoe doet’ mogelijk worden geïncorporeerd binnen BENEFIT.

 


IMPLEMENTATIE BENEFIT IN DE HARTREVALIDATIE: ONTWIKKELEING ‘BLENDED’ PEP
dr. Veronica Janssen van Universiteit Leiden/LUMC & dr. Roderik Kraaijenhagen van CardioVitaal/Vital10

Veronica Janssen gaat in op de huidige manier waarop de hartrevalidatie in zijn werk gaat. Dit gebeurt volgens de PEP-module (Psycho-Educatieve Preventiemodule), een gestructureerd gedragsveranderingsprogramma bestaande uit de volgende onderdelen: (1) individuele intake met een deskundige (onderdeel van het multidisciplinair hartrevalidatieteam), (2) vier groepsbijeenkomsten, en (3) een follow-up gesprek. De PEP-module is aan vernieuwing toe, omdat het te kampen heeft met een lage instroom, hoge uitval en grote terugval in de oude leefstijl. Het BENEFIT-programma is speciaal ontwikkeld om leefstijlverandering te bevorderen en de kans op terugval te verkleinen. Een verandering in de financiering heeft ervoor gezorgd dat er nu een ‘blended’ PEP mogelijk wordt, waar BENEFIT een rol in gaat spelen. In de blended-PEP wordt naast de intake en twee groepssessies ook online begeleiding in het BENEFIT-portaal aangeboden, om zo thuis ondersteuning te krijgen bij de doelen die tijdens de intake en groepssessies zijn gesteld. Na de tweede groepssessie kan het portaal gebruikt blijven worden als begeleiding op afstand, wat de kans op terugval in oude gedragspatronen verkleint.

 

 



MEER INFORMATIE OVER DE SPREKERS

  • Dr. Linda Breeman: is coördinator van het 'stepped-wedge' onderzoek vanuit de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden.
  • Dr. Thomas Reijnders: is postdoctoraal onderzoeker en algemene onderzoekscoördinator vanuit de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden.
  • Inge van den Broek: is beleidsadviseur bij de Harteraad, initiatiefnemer en projectleider van 'Wat er toe doet'.
  • Renée IJzerman: medisch psycholoog en PhD-student bij BENEFIT.
  • Dr. Roderik Kraaijenhagen: is praktiserend cardioloog en gepromoveerd in de vasculaire geneeskunde aan de universiteit van Amsterdam. Hij is medeoprichter van het online gezondheidsplatform Vital10 en co-projectleider van BENEFIT.
  • Dr. Veronica Janssen: is medisch psycholoog in het Hart Long Centrum van het LUMC en onderzoeker aan de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. Zij begeleidt hartpatiënten (en hun partners) na het doormaken van een hartinfarct. Ook is Veronica co-projectleider van BENEFIT.


Blog: Hoe om te gaan met spanningen tijdens de coronacrisis?

Door de opkomst van corona hebben mensen ook meer te kampen met spanningen: we werken meer thuis, maken ons bezorgd om ons eigen én elkaars gezondheid, en zijn we bezig met de vraag hoe lang deze situatie nog gaat duren. Dr. Veronica Janssen (medeprojectleider BENEFIT) geeft via onderstaande blog ons enkele handvaten hoe om te gaan met deze spanningen in tijden van corona.


BLOG UIT DE WETENSCHAP | DOOR VERONICA JANSSEN

Hoe om te gaan met spanningen tijdens de coronacrisis?

‘Het lijkt alsof we in een achtbaan zitten die steeds sneller gaat…’ Zo typeerde premier Rutte de huidige coronasituatie in zijn speech. Waar de achtbaan heen gaat en wat ons te wachten staat is onbekend. Mogelijk moeten we ons gaan voorbereiden dat we ons voorlopig in een 1,5-meter-samenleving zullen blijven bevinden. Maar hoe ga je als mens om met deze surrealistische omstandigheden?

In de psychologie spreken we van draaglast ten opzichte draagkracht. Ook in corona-tijden kun je het leven indelen in vier belangrijke domeinen:

  1. Zelf/gezondheid
  2. Dierbaren/thuis
  3. Werk/inkomen
  4. Omgeving

Over het algemeen houden deze domeinen elkaar aardig in evenwicht. Na een drukke dag op je werk is het fijn om thuis bij te kunnen komen. En andersom is het fijn om afleiding te vinden in je werk na een ruzie thuis. Wat de huidige situatie nu zo uitzonderlijk maakt is dat corona ingrijpt op al deze vier domeinen. Vrienden & vriendinnen waar je afstand van moet houden. Werk dat je opeens vanuit huis moet zien klaar te krijgen. Winkels en restaurants die gesloten blijven. Lege straten (en gevaarlijk drukke parken en bossen). Alle kinderen die thuis moeten blijven en ouders die er plots een taak als inval-juf (of meester) bij krijgen. En dan natuurlijk zorgen om de gezondheid van je ouders en dierbaren. Vragen ook die direct raken aan het zelf-domein: wat betekent deze situatie voor mij, kan ik dit aan, en (hoe) blijf ik zelf gezond? Dat deze grote, snelle veranderingen een gevoel van spanning en onrust geven is begrijpelijk. En ook helemaal niet erg.

Het omgekeerde-U-model (of, een ‘gezond’ spanningsniveau) 

Deze grafiek van de wet van Yerkes-Dodson (1908) toont de verhouding tussen spanning (arousal) en presteren (performance). Prestatie kan hierbij staan voor alle denkbare taken in het dagelijks functioneren, zowel cognitief (denken) als fysiek. Zoals te zien is, helpt een zekere mate van spanning dus om goed te functioneren (optimal arousal oftewel ‘gezonde spanning’). Maar bij teveel spanning klapt de lijn om en vermindert prestatie juist.

Hoe zorg je nu dat je in deze optimale zone blijft - of komt? Hierbij zeven suggesties:

  1. Zorg goed voor jezelf
    Gezond en goed eten, blijven bewegen en proberen om goed te slapen.
  2. Ontspan
    Blaas op tijd stoom af en zorg dat er momenten zijn waarop je écht tot rust komt. Lees een boek, luister naar mooie muziek of doe een korte workout. Voer een goed gesprek met je partner of dierbare. Vind creatieve manieren om met social distancing om te gaan en zorg voor sociale interactie. Maak bijvoorbeeld ’s avonds een ommetje met die vriendin of ga een eind fietsen met die vriend.
  3. Filter de informatiestroom
    Ga bewust om met je nieuwsconsumptie en de informatiestroom via berichten en social media. Door continu de NOS-app te verversen, praatprogramma’s over corona te kijken of de laatste onderzoeken uit te pluizen blijf je constant ‘aan’. Als je hier geen last van hebt is het natuurlijk prima. Maar een recente studie naar welbevinden (onder Chinese zorgverleners ten tijde van de coronacrisis) toont een duidelijk verband tussen veelvuldig online informatie zoeken en verstoorde slaap.
  4. Beperk schermtijd ’s avonds
    Zet schermen (telefoon, tv, tablet, laptop) ruim voor je gaat slapen uit. Zorg voor afleiding en kom tot rust. Maak bijvoorbeeld een lijstje van dingen die goed gaan of waar je blij mee bent.
  5. Wees je bewust van aandachtsvertekening (‘attention bias’)
    Wij mensen zijn zo gemaakt dat we meer aandacht schenken aan verontrustende, dan aan geruststellende informatie. Horen we op TV dat een puber op de IC ligt met coronaklachten, dan blijft dát hangen. Dat de minister heeft gezegd dat vele duizenden mensen slechts milde klachten (zullen) ontwikkelen zakt snel weg.
  6. Ga niet teveel mee in de collectieve hypochondrie
    Zoals mensen zich na een hartinfarct plots zorgen kunnen maken over een lichte steek in hun borst, of een raar gevoel in hun arm, hoort (over)alertheid op fysieke symptomen er voorlopig even bij. Gebruik je gezond verstand en overleg bij twijfel met je huisarts of bel het RIVM informatienummer (0800-1351).
  7.  

.


.

Veronica Janssen is medisch psycholoog in het Hart Long Centrum van het LUMC en onderzoeker aan de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. Zij begeleidt hartpatiënten (en hun partners) na het doormaken van een hartinfarct.